Od nowicjusza do eksperta

Rozpoczęty dopiero co kolejny rok akademicki oraz świętowany kilka dni temu Dzień Komisji Edukacji Narodowej, popularnie określany jako Dzień Nauczyciela, to dobry moment na wpis poświęcony książce autorstwa Agnieszki Szplit z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, zatytułowanej: Od nowicjusza do eksperta. Rozwój ekspertywności nauczycieli nauczycieli języków obcych (Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2019). Zainteresowanych książką odsyłam do strony internetowej Wydawcy:

https://kupksiazke.ujk.edu.pl/publikacje-wydzialu-pedagogicznego-i-artystycznego-oraz-lekarskiego-i-nauk-o-zdrowiu/685-od-nowicjusza-do-eksperta-rozwoj-ekspertywnosci-nauczycieli-nauczycieli-jezykow-obcych.html

który co prawda informuje, że „ten produkt nie występuje już w magazynie”, może jednak zainteresowanie ze strony czytelników sprawi, że pojawi się tam ponownie. Na marginesie tej informacji pozwolę sobie zauważyć, że rzadko zdarza się, aby książka naukowa w kolejnym roku po jej ukazaniu się była niedostępna w sprzedaży w księgarni prowadzonej przez jej wydawcę. Można taką sytuację potraktować jako przejaw zainteresowania, z jakim ta publikacja się spotkała, co cieszy i jednocześnie uzasadnia poświęcenie jej wpisu.

Tych, którzy czytając tytuł rekomendowanej monografii odnieśli wrażenie, że pojawił się w nim błąd polegający na dwukrotnym użyciu słowa „nauczycieli” pragnę uspokoić, że zapis jest poprawny. Autorka tłumaczy go w następujący sposób:

„W książce posługuję się określeniem ‚nauczyciele nauczycieli’ języków obcych i podkreślam dualizm ich roli w procesie kształcenia nauczycieli języków obcych na kierunkach pedagogicznych i filologicznych. Wskazany dualizm odnosi się do dwukierunkowego wykształcenia oraz jednocześnie podejmowanych ról dydaktyka i badacza, pedagoga i filologa, nauczyciela akademickiego i nauczyciela języka obcego w szkole” (s. 12).

Rekonstruując ujawniające się w ostatnich kilkudziesięciu latach „tendencje badawcze dotyczące roli nauczyciela” A. Szplit zwraca uwagę (za A. Olubińskim) , że są one ukierunkowane „kultem profesjonalizacji i specjalizacji”, któremu szczególnie w ostatnich latach towarzyszy myślenie o kształceniu nauczycieli w kategoriach „zaspokajania potrzeb społecznych”, będące konsekwencją obserwowanej ekonomizacji dyskursu edukacyjnego, szerzej: „dominacji dyskursu ekonomicznego” w życiu społecznym, w tym również w funkcjonowaniu uczelni.

Dostrzegane w ostatnich latach „zwiększone zainteresowanie rozwojem zawodowym i osobistym nauczycieli” współwystępuje z brakiem badań naukowych poświęconych nauczycielom akademickim. Odwołując się do Simon Borg Autorka zauważa, że badania takie są „niemal ‚martwe'”. O mającej miejsce (w tym zakresie) sytuacji w Polsce A. Szplit pisze następująco:

„Wspomniana marginalizacja tematyki rozwoju nauczycieli akademickich jest rzeczywiście zauważalna w Polsce. Większość opracowań empirycznych i analitycznych poświęconych nauczycielom nauczycieli ujmuje ich rolę jedynie w kontekście wpływu na rozwój kompetencji studentów, budowania relacji z nimi (…) i ich wychowywania (…) tutoringu czy mentoringu. Brakuje jednak szerokiego spojrzenia badawczego na samego nauczyciela akademickiego, opisu jego osobistych przeżyć, planów i sposobów rozumienia świata zawodowego (…) Zauważalny jest deficyt opracowań empirycznych ukazujących różnorodność doświadczeń nauczycieli akademickich i ich refleksji pedagogicznej lub osobistej. Do tych właśnie zagadnień pragnę odnieść się w swojej pracy” (ss. 11-12).

Kluczem, którego używa Autorka podejmując wspomniane wyżej zagadnienia są tytułowe terminy: ekspert i ekspertywność. Pierwszy z nich przeciwstawiany jest mistrzowi, który „powinien być doskonały, godny naśladowania i stanowiący wzór zachowań” (s. 12), jednak – jak zauważa A. Szplit – „We współczesnym świecie nie oczekujemy (…) od nauczycieli takiej wspaniałości. Potrzebny jest ekspert, znawca swojej dziedziny i refleksyjny praktyk” (tamże). Z kolei ekspertywność ujmowana jest w literaturze dwojako:

  • „jako stan reprezentowany przez określoną wiedzę i umiejętności charakterystyczne dla danego etapu rozwoju zawodowego” (s. 13),
  • „jako proces stawania się ekspertem” (tamże).

Autorka dokonuje integracji obu ujęć, pisząc o niej następująco: „przedstawiam (…) nauczycieli akademickich, którzy są ekspertami jednocześnie odszukując informacje o przebiegu ‚wzrastania w ekspertywność’ i określając mechanizmy, jakie ten proces regulowały” (tamże).

Czytelnik tego wpisu dostrzegł już zapewne, że chętnie oddaję głos Autorce rekomendowanej książki, nie potrafiąc inaczej (bardziej syntetycznie, używając parafrazowania lub innych zabiegów) przedstawić tego, co na ponad czterystu stronach się znalazło. Oddam więc głos A. Szplit jeszcze raz, po to, żeby Jej słowami określić rozmach, jaki nadała swojemu dziełu. Pisze Ona tak:

„Szerokie ujęcie rozwoju nauczycieli akademickich wymaga nie tylko ustalenia kim są nauczyciele akademiccy i czy stanowią grupę ekspertów. Podjęłam się określenia, czy wyróżniają się specyficznymi właściwościami, czy stanowią jednolitą lub heterogeniczną grupę. Zastanawiam się także: w jaki sposób nauczyciele nauczycieli języków obcych rozumieją wymóg rozwoju zawodowego? Czy podejmują działania samokierowane i jaki one mają charakter? Czy aktywnie kierują swoim rozwojem i jak go organizują? Jakie doświadczenia mają największe znaczenie dla kształtowania się obecnego sposobu wykonywania zadań i pracy zawodowej? W jaki sposób adaptują się do zmieniającej się sytuacji pracy zawodowej wynikającej ze zmian prawnych i organizacyjnych na uczelniach? Jak odnajdują się w relacjach ze studentami i współpracownikami? Jakie czynniki mają decydujące znaczenie w rozwoju zawodowym nauczyciela akademickiego? Jak odnajdują się oni w swojej roli jako ludzie o określonej emocjonalności, potrzebach i doświadczeniach osobistych? – są to pytania nadal otwarte, choć na wiele z nich starałam się odpowiedzieć w rozprawie” (s. 13).

Dodam, że książka ma bardzo czytelną strukturę, tworzą ją dwie części, z których pierwsza przedstawia spojrzenie całościowe, określane jako makroskopowe, „które wymaga analizy wiedzy, umiejętności i kompetencji nauczycieli” (s. 15). Część druga przedstawia natomiast spojrzenie mikroskopowe, które „wymaga oglądu specyficznych zachowań ekspertów w określonych sytuacjach” (tamże).

Konkludując: poszukując odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób przebiega rozwój nauczycieli nauczycieli, wyznaczony kategoriami nowicjusza i eksperta, w jaki sposób dokonuje się rozwój ich ekspertywności, nie sposób pominąć książki autorstwa Agnieszki Szplit, do lektury której z pełnym przekonaniem zachęcam. Jej zawartość, poczynione przez Autorkę w trakcie badań ustalenia swoim zakresem znacznie wykraczają poza nauczycieli nauczycieli języków obcych, co sugeruje tytuł.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s